ادبيـــــــات فـــــــارسي

قصّه ی تکرار آرش   درس نوزدهم

جنگ جنگی نابرابر بود

جنگ جنگی فوقِ باور بود             (تکرار چهارگانه­ ی جنگ: آرایه ­ی تکرار)

کیسه­های خاکی و خونی

                     خطّ مرزی را جدا می­کرد                  (واج آرایی در تکرار حرف«خ»)

دشمن بد عهد بی­انصاف

                     با هجوم بی­امان خود

                     مرزها را جابه­جا می­کرد

از میان آتش و باروت                                         (آتش و باروت: آرایه ­ی تناسب)

می­وزید از هر طرف، هرجا

                   تیرهای وحشی و سرکش         (وحشی و سرکش: آرایه ­ی تناسب)

                   موشک و خمپاره و ترکش (تیر و موشک و خمپاره و ترکش: مراعات نظیر)

آن طرف، نصف جهان با تانک های آتشین در راه

این طرف، ایرانیان تنها

این طرف، تنها سلاح جنگ، ایمان بود                              (مبالغه)

خانه­های خاک وخون خورده                                (واج آرایی در تکرار حرف«خ»)

                   مهدِ شیران و دلیران بود

شهرخونین، شهرِ خرمشهر

         در غروبِ آفتابِ خویش

        چشم در چشم افق می­دوخت (چشم درچشم افق می­دوخت:آرایه ­ی تشخیص)

        در دهان تانک ها می­سوخت              (چشمِ افق/ دهانِ تانک­ها: اضافه ­ی استعاری)

شهر، شیرمردان را صدا می زد : (شهر خرّمشهر شیرمردان را صدا می­زد:آرایه ­ی تشخیص)

                       آی ای مردان نام آور

                      ای همیشه نامتان پیروز                (واج آرایی در تکرار حرف«آ /ی»)

                      بی­گمان امروز

                               فصلی از تکرار تاریخ است

                      گربماند دشمن، از هر سو

                                خانه­هامان تنگ خواهد شد

                       ناممان در دفتر تاریخ

                                کوچک و کم رنگ خواهد شد

خون میان سنگر آزادگان جوشید                  (سنگرِ آزادگان: سنگر ایرانیان)

مثل یک موج خروشان شد                     (خون مثل موج خروشان شد: آرایه­ ی تشبیه)

کودکی از دامن این موج بیرون جست

                      از کمند آرزوها رست    (کمندِ آرزوها: ترکیب اضافی، اضافه­ ی تشبیهی)

چشم او در چشم دشمن بود

دست او در د ست نارنجک               (دست نارنجک: ضامن انفجاری نارنجک/ تشخيص)

جنگ، جنگی نابرابر بود

جنگ، جنگی فوق باور بود

کودک تنها ، به روی خاکریز آمد

صدهزاران چشم ، قاب عکس کودک شد   (همه با حیرت به کودک ایرانی نگاه می کردند)

چشم­ها از این و آن پرسان:

                     کیست این کودک؟

                     او چه می­خواهد از این میدان؟

                     صحنه­ی جانبازی است این­جا؟

                     یا زمین بازی است این­جا؟ 

***            

دشمنان کور دل، امّا

در دلش، خورشید ایمان را نمی­دیدند                 (خورشید ایمان: اضافه­ی تشبیهی)

تیغ آتش­خیز دستان را نمی­دیدند

در نگاهش خشم و آتش را نمی­دیدند                 (خشم و آتش: تناسب)

بر کمانش تیر آرش را نمی­دیدند

در رگش خون سیاوش را نمی­دیدند.                   (واج آرایی در تکرار «ش»)

کودک ما بغض خود را خورد

چشم در چشمان دشمن کرد

با صدایی صاف و روشن گفت

          «آی ای دشمن

           من حسین کوچک ایران زمین هستم

           تانک­های شومتان را  درکمین هستم

           مثل کوهی آهنین هستم».

ناگهان تکبیر پر وا کرد             «تکبیر پر وا کرد: جان بخشی/جاندار پنداری»

در میان آتش و باروت غوغا کرد

کودکی از جنس نارنجک

دردهان تانک­ها افتاد....                                     (دهانِ تانک­ها:تشخيص)

لحظه­ای دیگر

از تمام تانک­ها، تنها

تلّی از خاکسترِ خاموش

ماند روی دست­های دشت             (دست­های دشت: تشخيص)/ (دست و دشت: جناس)

آسمان از شوق، دف می­زد                     (تشخیص)

شطّ خرّمشهر ، کف می­زد                     (تشخیص)

شهر یک­باره به خویش آمد                     شهر: مردمِ شهر(مجاز)

چشم اشک آلوده را وا کرد                      (تشخیص)

بر فراز گنبدی زیبا

قصّه­ی تکرار آرش را،  شهر، قصه­ی تکرار آرش را، باز هم خواند و تماشا کرد: (تشخیص/)

          باز هم خواند و تماشا کرد.

سراینده محمد گودرزی دهریزی

 

 

شعرخوانی

بار نخست دیدم ایران باستان را                    

ایران کاویان را ، ایرانِ راستان را

نخست: اوّل         بارِ نخست: اوّلین بار              باستان: قدیم، گذشته            

کاویان: پادشاهی ، سلطنتی.

بار نخست دیدم شهر قدیمی ری    

شهری که ابن سینا بودست در بر وی          

ری: پایتخت ایران قدیم.         در برِ: در کنار            

خجسته: 1 - مبارک ، میمون . 2 - نیک ، خوب 3- فرخنده، شادان

دیدم خجسته شیراز ، شیرازه ی جهان است        

حافظ به باغ و بستان چون بوی گل نهان است

شیراز و شیرازه: جناس

مصراع دوم آرایه­ی تشبیه دارد: 1)مشبه : حافظ             2) مشبه به: بوی گل                

 3) وجه شبه : نهان                  4) ادات تشبيه : چو)

شب تا سحر نشستم با پیروان سعدی

آرام جان من بود شعر روان سعدی

شب/ سحر: آرایه­ی تضاد            آرام جان: باعث آرامش جان

بزم سخن به پاشد در توس باستانی                 

از شاهنامه خواندم ابیات پهلوانی

بزم سخن: مجلس شعر، شعرخوانی              پهلوانی: 1 - دلیری ، حماسی، قهرمانی . 2 - مقام و رتبة پهلوان .

آهسته پا نهادم در کوچه باغ خیّام

لبریز روشنی بود آن جا چراغ خیّام

لبریز: سرشار، پر        

در راه سوی تبریز آمد به خاطر من

شعر کمال عاشق سوز فراق میهن

فراق: هجران، دوری              میهن: وطن، کشور

ای صاحب سخاوت رود دمان کارون

بادا تو را درودی از رودبار سیحون

سخاوت: کرم، بخشش.          دمان: خروشان، جوشان.        رودبار: ساحل رود، کنارِ رود.    سیحون: آمودریا.             در مصراع دوم تکراز حروف باعث افزایش موسیقی کلام و «واج آرایی» است.

علی بابا جان، شاعر تاجیکستانی

راه مهتری

(امیر خراسان را پرسیدند: از امیر خراسان پرسیدند) که تو فردی فقیر و بی چیز بودی و شغلی پست داشتی، (به امیر خراسان چون افتادی؟ چگونه به فرمان­روایی خراسان رسیدی؟) گفت: روزی دیوان«حنظله­ی بادغیسی» (همی خواندم: می­خواندم) بدین دو بیت رسیدم:

مهتری گر به کام شیر در است                            شو خطر کن ز کام شیر بجوی

مهتری: بزرگی، سروری.             به کامِ شیر در است: در دهان شیر است.        شو خطر کن: برو و دست به خطر بزن.

زِ کام شیر بجوی: در دهان شیر جست و جو کن.

اگر لازمه­ی رسیدن به آزادی رفتن به دهان شیر است، برو و آن را از دهان شیر جست و جو کن.

یا بزرگی و عزّ و نعمت  و  جاه                             یا چو مردانت مرگ رویاروی

عزّ: 1 - ارجمند شدن ، عزیز شدن . 2 – ارجمندی.          جاه : مقام ، منزلت .    

یا باید به ارجمندی و مقام و نعمت رسید و یا مانند مردان با مرگ رو به رو شد.

(داعیه­ای: انگیزه­ای) در (باطن: دل، باطن) من (پدید آمد: ایجاد شد، بوجود آمد) که به هیچ وجه (در آن حالت که اندر بودم: در آن حالتی که بودم) راضی نتوانستم بود: نمی­توانستم راضی شوم). دارایی­ام  بفروختم و اسب خریدم و از وطن خویش رحلت: کوچ، مسافرت) کردم.

به دولت صفّاریان پیوستم: مُلحق شدم) هر روز برشکوه و (شوکت: بزرگواری ، جاه و جلال) و لشکر من (افزوده می­گشت: اضافه می­شد) و اندک اندک کار من بالا گرفت و ترقّی کرد: پیش­رفت کرد) تا (جمله: تمامِ) خراسان را به (فرمان: اطاعت) خویش درآورم. اصل و سبب، این دو بیت بود.

 

«چهار مقاله، نطامی عروضی»

ادبیّات جهان

چون چراغ لاله سوزم در خیابان شما      ای جوانان عجم جان من و جان شما

چراغ لاله: اضافه­ی تشبیهی                     عجم: 1 - غیرعرب . 2 – ایرانی

مانند چراغ لاله در خیابان­های شما در سوز و گداز(نورافشانی و روشنگری) هستم. ای جوانان ایرانی، مگر شما مرا دریابید.

در طول بیت، به جهت تکرارِ «ج، چ» نغمه­ی حروف یا واج آرایی ایجاد شده است.

حلقه گرد من زنید ای پیکران آب و گل       آتشی در سینه دارم از نیاکان شما

گِردِ چیزی حلقه زدن: دور چیزی جمع شدن.         پیکران آب و گل: آفریدگان از آب و خاک، انسان­ها.

 نیاکان: اجداد، پدران.          آتش: استعاره از درد.                     آتشی در سینه دارم: در سینه دردی دارم.

آب و گل و آتش: مراعات نظیر دارند.

ای آفریدگان از آب و گل(انسان­ها)، از پدران شما  آتشی در دلِ من است. گرد من جمع شوید تا آن را فرو نشانم.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}